Zıpkınla Avda Yasal Düzenlemeler ve Boy Limitleri

Türkiye’de ticari olmayan balıkçılık, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın dört yıllık dönemler için yayımladığı bir tebliğle düzenlenir. Bugün yürürlükte olan metin, 1 Eylül 2024–31 Ağustos 2028 dönemini kapsayan 6/2 Numaralı Amatör Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2024/21). Tebliğ, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ile Su Ürünleri Yönetmeliği’ne dayanıyor ve Nisan 2025 ile Eylül 2026’da iki kez değiştirildi. İki değişiklik de zıpkıncıları doğrudan ilgilendiriyor. Aşağıda tebliğin sualtı avcılığıyla ilgili hükümlerini, denizde karşınıza çıkacakları sırayla topladık.

Tebliğe göre amatör sualtı avcısı kimdir?

Tebliğ amatör sualtı avcısını şöyle tanımlıyor: gün doğumundan gün batımına kadarki sürede, güvenlik nedeniyle yasaklanmamış karasularında, kendi nefesi dışında ek bir hava kaynağı kullanmadan dalarak sualtı tüfeği ve yardımcı ekipmanla avcılık yapan kişi. Bu tanımın içinde üç kural zaten saklı: gündüz avlanılır, yasak bölgelerde avlanılmaz, nefesinizden başka hava kaynağı kullanılmaz.

Amatör balıkçılığın tanımında bir unsur daha var: maddi ve ticari kazanç gayesi gütmemek ve avlanan ürünü satmamak. Tebliğ, amatör balıkçılıkla avlanmış her türlü su ürününün satışını, canlı olarak nakledilmesini ve başka sulara bırakılmasını açıkça yasaklıyor. Avladığınız balığı bir lokantaya ya da tanıdık bir balıkçıya karşılığında para alarak vermek de satıştır.

Amatör Balıkçı Belgesi artık zorunlu

Nisan 2025’teki değişiklikle tebliğe eklenen hükme göre, 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren sualtı tüfeği kullanarak avcılık yapacak kişilerin, il veya ilçe müdürlüklerinden dalma yöntemiyle avcılık yaptıklarını gösteren Amatör Balıkçı Belgesi alması zorunlu. Olta ile avlananlar için belge genel kural olarak isteğe bağlı; zıpkıncılar için değil. Belge, veriliş tarihinden itibaren beş yıl geçerli.

Eylül 2026’daki değişiklikle bir ayrıntı daha eklendi: on beş yaşını doldurmuş olanlara veli veya vasilerinin yazılı onayıyla Amatör Balıkçı Belgesi düzenlenebiliyor. Belge zorunluluğuyla birlikte okunduğunda bu hüküm, zıpkınla avlanmak isteyen gençler için pratikte bir alt sınır da çiziyor. Türkiye’de sürekli ikamet eden yabancı uyruklular için ise iki yıl geçerli Misafir Amatör Balıkçı Belgesi düzenleniyor.

Ne zaman ve neyle avlanılır?

Tebliğin sualtı tüfeğiyle avcılığa ayırdığı fıkra kısa ama net. Denizde dalarken uymanız gerekenler:

• Gece avı yasak: Denizlerde gün batımından gün doğumuna kadar olan sürede sualtı tüfeğiyle avcılık yapılamaz.
• Işık yasak: Sualtı tüfeğiyle yapılan avcılıkta her türlü ışık kaynağı yasak. Bu, gündüz kovuğa fenerle bakmayı da kapsar.
• Tüp yasak: Şnorkel dışında yapay hava kaynağı, tüp, nargile, her türlü soluma cihazı ve yedek hava kaynağı kullanılamaz. Kısacası tüplü dalışla zıpkın avı yasak.
• Şamandıra zorunlu: Sualtı tüfeği ya da zıpkınla dalarak avlananlar, bulundukları yeri gösteren bir şamandıra kullanmak zorunda.
• Kişi başına tek av aracı: Tebliğ, kullanılabilecek sayısı ayrıca belirtilmemiş av araçlarında kişi başına birden fazla av aracı kullanılmasına izin vermiyor; sualtı tüfeği de bu araçlardan.

Şamandıra yalnızca yasal bir zorunluluk değil; Çeşme’de, Urla’da ya da Karaburun’da yaz aylarındaki tekne ve jet ski trafiği düşünüldüğünde sizi yüzeyde görünür kılan tek şey o. Şamandıra ve makara için zıpkın şamandıraları ve zıpkın makaraları kategorilerine bakabilirsiniz.

Nerede avlanılmaz?

Yer yasakları, tebliğin en çok yanlış bilinen kısmı. En yaygın yanlış “kıyıdan 200 metre içinde zıpkın yasak” cümlesi. Tebliğdeki kural daha dar: 1 Nisan–15 Kasım arasında, sahilden itibaren 200 metreyi geçmeyen ve şamandıralarla çevrilmiş yüzme alanları içinde su ürünleri avcılığı yasak. Yani bu hüküm kıyının tamamını değil, şamandıralarla işaretlenmiş yüzme alanlarını kapsıyor. Plajların önünde, bu şamandıraların içinde zıpkınla dolaşmak hem yasak hem tehlikeli. Diğer yer yasakları şöyle:

• Limanlarda, balıkçı barınaklarında, barınma ve çekek yerlerinde dalarak avcılık yasak.
• Kültür ve tabiat varlıklarını korumak için ilan edilen dalışa yasak alanlarda dalarak avcılık yasak; Ege’deki alanların koordinatları Cumhurbaşkanı kararlarıyla güncelleniyor.
• Deniz askeri yasak bölgelerinde avcılık yasak.
• Akdeniz fokunun yaşadığı kıyı mağaralarında ışık kullanmak, dalmak, girmek, girişte beklemek, demirlemek ve avlanmak yasak.
• Denizdeki yetiştiricilik tesislerinin sınırlarına 100 metreden yakın mesafede avcılık yasak.
• İzmir’e özgü olarak İnciraltı Kent Ormanı ile Bostanlı arasında çekilen hattın doğusunda kalan körfez içinde ve Aliağa’daki LNG terminalinin özel güvenlik bölgesinde avcılık yasak.

Bölge bölge ayrıntılar için İzmir çevresindeki dalış ve zıpkın noktaları rehberine bakabilirsiniz.

Ne kadar avlanılır: kilo ve adet sınırı

Tebliğ, denizde avlanabilecek türleri bir çizelgede topluyor ve her türe ya kilo ya da adet cinsinden bir sınır koyuyor. Kilo sınırına tabi türlerde, tek tür ya da karışık olsun, toplam 5 kg’ı geçemezsiniz. Tek bir balık 5 kg’ı aşıyorsa o balık sınır içinde kabul ediliyor. Pratikte uygulanan hesap şu: avladıklarınızın en büyüğünü ayırın; geri kalanların toplamı 4 kg’ı geçmiyorsa sınırın içindesiniz.

Adet sınırına tabi türlerde, örneğin eşkina, sarıkuyruk, akya, lagos ve ahtapotta, kiloya bakılmıyor. Ama birden fazla adet sınırlı tür avladıysanız hepsi tek tür gibi sayılıyor ve hiçbiri kendi sınırını aşmamak şartıyla toplam 3 adedi geçemiyor. Bir ayrıntı daha: alıkonulabilir miktar, av günü sayısına bakılmaksızın bir amatör balıkçının beraberinde götürebileceği toplam miktar olarak tanımlanıyor. Üç günlük bir av gezisinden dönerken sınır üç katına çıkmıyor.

Türlere göre asgari boylar

Boy, tebliğdeki tanıma göre ağız kapalıyken balığın baş ucundan kuyruk yüzgecinin en uzun ışınının bitimine kadar ölçülen toplam boydur. Tebliğ, boy limiti olan türlerde %5 küçük boylara istisna tanıyor; ancak bu bir tolerans hükmü, asgari boyun altında olduğunu bildiğiniz balığı vurmak için bir izin değil. Zıpkıncıların en sık karşılaştığı türler için tebliğdeki değerler şöyle:

Çizelgede adı geçmeyen deniz türleri için boy sınırı yok, ancak toplam 5 kg sınırı onlar için de geçerli.

Orfoz ve tamamen yasak türler

Eylül 2026’da yenilenen yasak türler listesinde orfoz (Epinephelus marginatus) yer alıyor; yani boyu ne olursa olsun avlanamaz. Kıyıdan kıyıya değişen isimler burada kafa karıştırabiliyor: kimi yerde lahos, kimi yerde lagos denen balıklar da Epinephelus cinsinden ve tebliğde “Lagos” satırında düzenleniyor. Lagos (Epinephelus aeneus) için asgari boy 50 cm, diğer Epinephelus türleri için boy belirtilmemiş; ikisinde de sınır 1 adet ve 1 Haziran–31 Ağustos arasında av yasak. Kovukta gördüğünüz iri bir balığın hangi tür olduğundan emin değilseniz atış yapmayın.

Listede zıpkıncının karşısına çıkabilecek başka türler de var: pina (Pinna nobilis), deniz kaplumbağaları, Akdeniz foku, yunuslar, denizatı, maya (Maja squinado), kırmızı mercan, kemane ve keler türleri, yılan balığı ve deniz çayırları (Posidonia oceanica). Bu türlerin avlanması tamamen yasak; tahnit edilmiş örneklerinin alım satımı ve sergilenmesi de yasak.

Kural ihlali nasıl değerlendiriliyor?

Tebliğ, bir ihlalin amatör mü yoksa ticari amaçlı avcılık kapsamında mı değerlendirileceğini de belirliyor. Alıkonulabilir miktarın üç katı ya da daha fazlası ürün, tamamen yasak türlerden birden fazla ürün, zaman yasağındaki türlerden izin verilen miktarın iki katı ya da daha fazlası veya izin verilen av aracı sayısının iki katı ya da daha fazlası gibi durumlardan yalnızca birinin tespit edilmesi, ihlalin ticari avcılık kapsamında değerlendirilmesine yetiyor. Bu durumda 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu’nda ticari aykırılıklar için öngörülen yaptırımlar uygulanıyor.

Denetimle görevli olanlar arasında Bakanlık personelinin yanı sıra sahil güvenlik, jandarma ve emniyet mensupları da var. Bu görevliler tutanak tutmak, avlanılan ürüne ve kullanılan av aracına el koymak ve idari para cezası kesmekle yetkili; yani kural dışı bir avda zıpkınınıza da el konulabilir.

Yasal olanla doğru olan

Tebliğdeki boylar, türlerin üreme olgunluğuna ulaştığı kabul edilen en küçük boylar; yani bir alt sınır, hedef değil. Asgari boyun hemen üstündeki bir balığı vurmak yasaldır, ama birçok deneyimli avcı ölçüye yakın balığı bırakmayı tercih eder. 5 kg da bir sınırdır, kota değil. Kıyı stoklarının geleceği biraz da bu tercihlere bağlı. Zıpkın seçimi ve av tarzıyla ilgili ayrıntılar için zıpkın boyu nasıl seçilir rehberine, ekipmanlar için zıpkın ve serbest dalış sayfamıza bakabilirsiniz.

Bu yazı, 3 Ekim 2026 tarihinde yürürlükte olan 6/2 Numaralı Amatör Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2024/21) ve bu tebliğde 16 Nisan 2025 ile 16 Eylül 2026 tarihlerinde yapılan değişiklikler esas alınarak hazırlandı. Tebliğ dönem içinde yeniden değiştirilebilir; avlanmadan önce güncel tebliği kontrol edin.