Dalış bilgisayarı, bileğinizde ya da konsolda taşıdığınız küçük bir dekompresyon hesap makinesidir. Birkaç saniyede bir derinliğinizi ölçer, dokularınızın ne kadar azot aldığını bir matematik modeliyle hesaplar ve dekompresyon durağı gerekmeden ne kadar daha kalabileceğinizi gösterir. Eskiden bu iş dalış tablosu, saat ve derinlik ölçerle yapılırdı; tablo en derin noktayı esas aldığı için çok tutucuydu. Bilgisayar ise gerçek dalış profilinizi, yani çıkıp indiğiniz her metreyi hesaba katar.
Algoritma ve tutuculuk ayarı
Bilgisayarın kullandığı hesap modeline algoritma denir. Günümüzde en yaygınları Bühlmann ZHL-16C ve onun gradient factor değerleriyle ayarlanabilen sürümleri ile RGBM türevi modellerdir. Hangi algoritmanın daha güvenli olduğu tartışması dalıcılar arasında hiç bitmez. Pratikte daha önemli olan, cihazın tutuculuk (conservatism) ayarını doğru kullanmaktır. Yorgun olduğunuz, soğuk suda daldığınız ya da üst üste birkaç gün dalış yapacağınız dönemlerde ayarı bir kademe artırmak, limitleri sizin lehinize kısaltır.
Aynı tekneden aynı profilde dalan iki arkadaşın bilgisayarları farklı süreler gösterebilir. Bu bir arıza değil, farklı algoritma ve ayarların sonucudur. Birlikte dalarken en tutucu cihaza göre hareket edin.
Nitroks desteği
Nitroks, oksijen oranı havadakinden (%21) yüksek olan karışımdır. Dokulara daha az azot girdiği için dekompresyonsuz süre uzar, ama oksijen belli bir kısmi basıncın üstünde toksik hâle geldiği için bir maksimum çalışma derinliği (MOD) doğar. Örneğin %32 nitroksta, 1,4 bar oksijen kısmi basıncı sınırıyla MOD yaklaşık 34 metredir. Bugün satılan rekreasyonel bilgisayarların çoğu %21–40 arasında oksijen oranı girmeye izin verir. Daha gelişmiş modeller birden fazla gaz tanımlayıp dalış sırasında gaz değiştirmeyi de destekler. Nitroks modunda bilgisayar ayrıca merkezi sinir sistemi üzerindeki oksijen yükünü (CNS yüzdesi) izler; art arda yapılan nitroks dalışlarında bu değer de limitlerin bir parçası olur. İleride nitroks kullanmayı düşünüyorsanız bu özellik baştan olsun; sonradan bilgisayar değiştirmek daha pahalıya gelir.
Hava entegrasyonu
Hava entegre bilgisayarlar tüp basıncını da gösterir. Bunun için regülatörün birinci kademesindeki yüksek basınç çıkışına kablosuz bir verici takılır; bazı konsol tipi modellerde bilgisayar doğrudan yüksek basınç hortumuna bağlanır. Avantajı, basıncı ve nefes hızınıza göre hesaplanan kalan hava süresini derinlik ve dekompresyon bilgisiyle aynı ekranda görmektir. Dezavantajı ise fiyat ve vericinin pilini takip etme zorunluluğu. Birden fazla verici tanıyabilen modeller, yedek tüpün ya da arkadaşınızın tüpünün basıncını da aynı ekranda gösterebilir. Vericinin bağlandığı çıkışları regülatör sayfamızda anlattık.
Konsol, geyç ve bilgisayar birlikte nasıl kullanılır?
Hava entegrasyonu olmayan bir bilgisayarla dalıyorsanız tüp basıncını mekanik manometreden okursunuz. Bu durumda en yaygın düzen, bilgisayarı bilekte, manometreyi konsolda taşımaktır. Konsollar tek manometreli, ikili (manometre ve derinlik ölçer) ya da üçlü (manometre, derinlik ölçer ve pusula) olarak gelir.
Bilgisayarınız dalışın ortasında kapanırsa konsoldaki derinlik ölçer ve bir saatle güvenli, yavaş bir yükseliş yapabilirsiniz. Bu yüzden ikili konsol, bilgisayarın yanında iyi bir yedektir. Nemosub’un ikili ve üçlü konsolları ile pusula, derinlik ölçer ve yüksek basınç hortumları konsol ve geyç kategorisinde bulunuyor.
Bilekte mi, konsolda mı?
Bilek tipi bilgisayar her an göz önündedir; kolunuzu çevirmeniz yeter. Saat boyutundaki modeller günlük hayatta da takılabilir. Konsol tipi bilgisayarlar hortumun ucunda durur, ekranları genelde daha büyüktür ve kolunda bir şey taşımak istemeyenlere uyar. Bileğe takılacak bir model seçiyorsanız kayışın hem 3 mm yaz elbisesinin hem de 7 mm kış elbisesinin üstüne yetecek uzunlukta olduğuna bakın.
Alarmlar ve güvenlik durağı
Bilgisayarın en çok işe yarayan özelliklerinden biri çıkış hızı uyarısıdır. Hızlı yükselmek, özellikle yüzeye yakın son metrelerde, dekompresyon hastalığı riskini artırır; bilgisayarların çoğu dakikada 10 metre civarını aşan çıkışlarda uyarır. Aynı ekran 5 metredeki 3 dakikalık güvenlik durağını da geri sayarak gösterir. Bunlara ek olarak derinlik, dalış süresi ve hava entegre modellerde tüp basıncı için kendi alarmlarınızı kurabilirsiniz.
Ekran, pil ve günlük kullanım
Bilgisayar seçerken çoğu kişi özellik listesine bakar, ama suyun altında en çok işe yarayan şey ekranın okunurluğudur. Bulanık suda, 20 metrede, maskenin ardından bakıldığında rakamlar net seçilmeli. Renkli ekranlar karanlıkta daha kolay okunur ama pili daha hızlı tüketir; tek renkli ekranlar ise pil ömründe öne çıkar. Pilin kullanıcı tarafından değiştirilebilir mi yoksa şarjlı mı olduğuna da bakın; şarjlı modeller çok günlü tekne gezilerinde şarj imkânı ister. Dalış kaydını telefona ya da bilgisayara aktarmak artık birçok modelde mümkün.
Dalıştan sonra bilgisayarı tatlı suda bekletin ve düğmelerine suyun içinde birkaç kez basarak tuzu çıkarın. Ekranı kayaya ve tekne merdivenine çarpmaya karşı korumak için koruyucu kullanmak iyi bir alışkanlıktır; saat koruyucu ve neopren bileklik gibi aksesuarlar dalisshop.com dalış bilgisayarı kategorisinde yer alıyor. İlk cihazını seçecekler için adım adım bir karşılaştırmayı ilk dalış bilgisayarı seçimi rehberinde topladık.
