Kompresör, ekipman listesinde bireysel dalıcıdan çok dalış merkezlerinin, teknelerin ve kulüplerin konusudur. Yine de sık dalan, kendi teknesi olan ya da uzak koylarda kamp yaparak dalış yapan dalıcılar bir noktada portatif bir kompresör düşünmeye başlıyor. Hangi gruptan olursanız olun, seçim üç soruya dayanır: ne kadar hızlı doldurmalı, hangi basınca kadar çıkmalı ve havayı ne kadar temiz vermeli.
Debi: dakikada kaç litre?
Kompresörün kapasitesi, dakikada emdiği serbest hava miktarıyla, yani litre/dakika (l/dk) olarak verilir. Doldurma süresini kabaca hesaplamak kolay: tüp hacmini hedef basınçla çarpın, çıkan sayıyı debiye bölün. Boş bir 11,1 litrelik tüpü 200 bara doldurmak yaklaşık 2.220 litre hava ister. 100 l/dk’lık portatif bir makine bunu 22 dakika civarında, 250 l/dk’lık bir makine 9 dakikanın biraz altında yapar. Gerçek süre makinenin verimine ve tüpte kalan basınca göre değişir, ama günde kaç tüp dolduracağınızı planlamak için bu hesap yeterince yol gösterir.
Güç kaynağı da debiyle bağlantılı. Küçük portatif kompresörler tek faz elektrikli ya da benzinli motorla çalışır; büyük debili sabit makineler genelde üç faz elektrik ister. Teknede ya da elektriğin olmadığı bir koyda çalışacaksanız benzinli model tek seçenek olabilir. Gürültüyü de hesaba katın: benzinli portatif makineler marinada ya da sakin bir koyda çevreyi rahatsız edecek kadar ses çıkarır, elektrikli modeller belirgin biçimde daha sessizdir.
200 bar mı, 300 bar mı?
Kompresörün son basıncı, dolduracağınız tüplerle uyumlu olmalı. Alüminyum tüplerin çoğu 200 bar çalışma basıncına sahiptir ve INT bağlantı zaten 232 barın üstüne çıkmaz. 300 bar dolum yalnızca 300 bara uygun çelik tüplerde ve DIN 300 vanalarla yapılır. Tüp parkınız ağırlıkla 11,1 litrelik alüminyumsa 200–230 bar bir makine yeter; 300 bar çelik tüpler de dolduracaksanız iki basınç arasında seçim yapılabilen ve her basınç için ayrı emniyet ayarı olan bir kompresör gerekir. Tüp çeşitlerini dalış tüpü sayfamızda ayrıntılı anlattık.
Filtre sistemi ve sarf malzemeleri
Kompresör havayı sıkıştırırken içine nem ve yağlama yağının buharı karışır. Bunları ayırmak için iki aşama vardır. İlki ara kademelerdeki ayırıcılardır: yoğuşan su ve yağ burada toplanır ve düzenli aralıklarla tahliye edilir. Elle tahliyeli makinelerde bu genelde çalışma sırasında 15 dakikada bir yapılır. İkincisi son kademedeki filtre kartuşudur. Kartuşun içinde katmanlar hâlinde şu malzemeler bulunur:
- Aktif alümina: Havadaki nemi tutar. Nemli hava tüpün içinde korozyona, regülatörde de buzlanmaya yol açar.
- Aktif karbon: Yağ buharını, kokuyu ve tadı tutar.
- Hopkalit: Bazı kartuşlarda bulunur; karbonmonoksiti karbondioksite çevirir.
- Filtre keçeleri: Katmanları birbirinden ayırır ve toz hâline gelen granülün havaya karışmasını önler.
Üreticisinin yeniden doldurmaya izin verdiği kartuşları kullanan işletmeler için dalisshop.com’daki kompresör kategorisinde 4 mm aktif karbon, 3 mm aktif alümina, 55 mm ve A4 boyutunda filtre keçesi ile mineral ve sentetik kompresör yağları bulunuyor. Hangi yağın kullanılacağını kompresörün üreticisi belirler; farklı yağları birbirine karıştırmayın. Kartuşu açtığınızda granüllerin renginin değiştiğini, topaklandığını ya da yağlandığını görüyorsanız değişim zamanı çoktan geçmiş demektir.
Hava kalitesi
Solunacak basınçlı havanın kalitesi Avrupa’da EN 12021 standardıyla tanımlanır. Standart; oksijen oranı, karbondioksit, karbonmonoksit, yağ ve su miktarı için sınır koyar. Örneğin karbonmonoksit 5 ppm’i, karbondioksit 500 ppm’i geçmemelidir. Bu değerler gözle ya da kokuyla anlaşılmaz; düzenli aralıklarla laboratuvar analizi ya da test tüpleriyle ölçülür. Tüpten gelen havada yağ kokusu ya da tuhaf bir tat alıyorsanız o tüple dalmayın.
Hava kalitesini en çok bozan şey yanlış yerleştirilmiş emiştir. Emiş hortumu motorun egzozundan uzakta, rüzgârı önden alacak şekilde konmalı. Kapalı bir teknede ya da depoda çalışan bir kompresör, kendi egzozunu ya da yakındaki bir jeneratörün gazını tekrar emer. Boya, solvent ya da yakıt kokusunun olduğu bir ortamdan emilen hava da filtreden geçse bile kartuşu çabuk tüketir.
Kompresörün kendi bakımı ve dolum bağlantıları
Kompresör de bir motor gibi çalışma saatine göre bakım ister. Yağ değişimi, emiş filtresinin temizliği, kayış gerginliği ve ara kademelerdeki emniyet valflerinin kontrolü üreticinin verdiği saat aralıklarıyla yapılır. Makinede çalışma saati sayacı yoksa bir defter tutun: hangi gün kaç saat çalıştığı, kartuşun ve yağın ne zaman yenilendiği tek bakışta görülsün. Uzun süre beklemiş bir kompresörü sezon başında, tüp bağlamadan önce bir süre çalıştırıp ayırıcıları tahliye etmek iyi bir alışkanlıktır.
Dolum hortumunun ucundaki bağlantı da tüplerinize uymalı. Yalnızca INT vanalı alüminyum tüpler dolduracaksanız tek tip bağlantı yeter; karışık bir tüp parkında hem INT hem DIN dolum ucu gerekir.
Sarf malzemesi ya da yağ seçimiyle ilgili sorularınız için bize ulaşabilir ya da Hisarönü’ndeki mağazamıza uğrayabilirsiniz.
